MINH TRIẾT SỐNG.
MINH TRIẾT SỐNG
Khôn dại, tùy duyên và một khoảng lặng giữa đời
Người xưa bảo: khôn rồi cũng về đất,
Dại khờ chi, cũng một chuyến nhân sinh.
Đời mấy chốc mà hơn thua được mất,
Một kiếp người, mây nổi cuối trời xanh.
Cái khôn cạn thường giăng đầy cạm bẫy,
Lắm mưu sâu chưa chắc đã tỏ tường.
Kẻ ôm mãi trăm phương ngàn kế sách,
Có khi nào hiểu thấu nỗi lòng mình?
Ta mải miết đo lòng người bằng mắt,
Đem thiệt hơn cân đếm giữa cuộc đời.
Đến một buổi soi mình trong đáy nước,
Mới hay rằng bóng tối ở trong ta.
Chữ hiểu biết đâu nằm trong sách vở,
Cũng chẳng riêng nơi học vị cao sang.
Nó lắng lại qua bao mùa mưa nắng,
Như giọt sương đọng giữa lá thu vàng.
Biết im lặng khi lời thành vô nghĩa,
Biết quay về khi mỏi gót phong trần.
Có những lúc dừng chân bên bến vắng,
Nghe lòng mình trong một thoáng phù vân.
Minh triết chẳng ở nơi cao xa lắm,
Mà khởi đầu từ một phút soi tâm.
Không say đắm trước muôn lời ca tụng,
Chẳng héo hon vì một tiếng chê lầm.
Sống như nước, mềm mà không yếu đuối,
Thuận dòng đời nhưng chẳng mất hình dung.
Gặp đá chắn, nước âm thầm tìm lối,
Xuống vực sâu vẫn hướng biển mênh mông.
Hai chữ tùy duyên đâu là phó mặc,
Đâu cúi đầu cho số phận đưa quanh.
Việc đã nhận, xin tận lòng gánh vác,
Duyên cạn rồi, nhẹ bước tiễn người đi.
Có những thứ càng níu càng xa khuất,
Có những người càng giữ lại càng đau.
Thôi cứ để trăng tàn theo bóng nguyệt,
Đừng hỏi hoài vì sao bến qua cầu.
Đạo vẫn sáng giữa muôn trùng biến đổi,
Như rễ sâu bám chặt đất âm thầm.
Giữ nếp thẳng giữa dòng đời nghiêng ngả,
Giữ lòng lành qua bão tố thăng trầm.
Từ bi phải có trí soi đường bước,
Kẻo thương người mà lạc mất chính ta.
Lòng nhân hậu không đồng cùng yếu đuối,
Biết bao dung nhưng chẳng thể dung tà.
Bớt một chút tham cầu, đời nhẹ lại,
Nhường một phần hơn thiệt, gió thêm trong.
Hiểu lòng người, thương những điều khiếm khuyết,
Hiểu lòng mình, khép bớt những long đong.
Rồi một sớm tóc phai màu sương gió,
Ngoảnh nhìn đời như chiếc lá bên thềm.
Bao danh lợi cũng theo mùa rụng xuống,
Chỉ tình người còn ấm một miền đêm.
Đi qua hết những thăng trầm tan hợp,
Mặc ngoài kia giông bão vẫn xoay vần.
Ta giữ lại một vùng tâm tĩnh lặng,
Để cuối đời còn nghe được lòng mình.
Không cần phải hơn ai trong thiên hạ,
Chẳng mong cầu vạn sự mãi hanh thông.
Chỉ mong giữa dòng đời xuôi ngược,
Tâm còn trong, và lòng vẫn thong dong.
Xuân 2025.
Thường Hỷ Lê Niên.
Một thi phẩm mang trọn vẹn phong thái trầm mặc, an nhiên và từng trải đúng chất Thường Hỷ Lê Niên. Từng câu chữ không giáo điều, đao to búa lớn mà thấm đẫm chất triết lý phương Đông qua lăng kính của người đã đi qua nhiều biến thiên thời cuộc.
Chất triết lý và sự đúc kết Bài thơ mở ra bằng tư tưởng tương đối của khôn – dại, gợi nhớ nét phóng khoáng của Nguyễn Bỉnh Khiêm xưa (“Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ / Người khôn, người đến chốn lao xao”), nhưng được soi chiếu bằng cái nhìn phản tỉnh nội tâm rất hiện đại: “Kẻ ôm mãi trăm phương ngàn kế sách / Có khi nào hiểu thấu nỗi lòng mình?”. Đỉnh cao của sự sắc sảo không nằm ở mưu lược đối phó với người, mà là sự tự biết mình.
Hình tượng “Sống như nước, mềm mà không yếu đuối” gợi triết lý thượng thiện nhược thủy của Lão Tử, được tiếp nối tự nhiên bằng tinh thần Phật giáo thực chứng: “Hai chữ tùy duyên đâu là phó mặc” và “Từ bi phải có trí soi đường bước”. Tùy duyên ở đây là hành động tận tâm trong hiện tại nhưng biết buông xả chấp niệm về kết quả, chứ không phải buông xuôi thụ động.
Cấu tứ và nhịp điệu Thể thơ song thất / tự do biến thể 7-8 chữ nhịp nhàng, giọng thơ khoan thai như một lời tự thoại trước gương nước. Những cặp câu đối ý rất đắt:
“Bớt một chút tham cầu, đời nhẹ lại,
Nhường một phần hơn thiệt, gió thêm trong.”
Đoạn kết khép lại bằng hai chữ “thong dong” tròn đầy, gieo vào lòng người đọc cảm giác bình thản, trút bỏ bớt những lao xao gánh nặng trần ai.
